Khi nhắc đến matcha Nhật Bản, Uji gần như là cái tên không thể bỏ qua. Vùng Uji thuộc Kyoto nổi tiếng với lịch sử trà lâu đời, kỹ thuật canh tác tinh tế và mối liên hệ sâu sắc với văn hóa trà đạo Nhật Bản.

Tuy nhiên, điều gì khiến matcha Uji có vị thế đặc biệt giữa nhiều vùng sản xuất matcha nổi tiếng như Yame, Nishio hay Shizuoka? Câu trả lời không nằm ở một yếu tố duy nhất mà là sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên, giống trà, kỹ thuật canh tác và truyền thống sản xuất được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Matcha Uji là gì?

Trước hết, cần phân biệt giữa Uji-cha và Uji matcha.

Uji-cha là tên gọi gắn với vùng trà Uji và theo định nghĩa của Kyoto Prefectural Tea Industry Chamber, vùng Uji-cha có liên quan đến trà được sản xuất từ nguyên liệu tại Kyoto, Nara, Shiga và Mie, sau đó được chế biến tại Kyoto theo phương pháp phát triển từ vùng Uji. Trong đó, matcha là sản phẩm được tạo ra bằng cách nghiền tencha thành bột mịn.

Tencha được tạo ra từ những lá trà được che phủ trước khi thu hoạch, sau đó hấp và sấy mà không trải qua công đoạn vò lá như nhiều loại trà xanh khác. Phần gân và cuống được loại bỏ trước khi trà được nghiền thành bột.

Vì vậy, nói đến Uji matcha không đơn thuần là nói đến “bột trà xanh từ Uji”, mà còn là nói đến cả một hệ thống kỹ thuật và văn hóa sản xuất trà đặc trưng.

Vì sao Uji trở thành vùng trà nổi tiếng của Nhật Bản?

Một trong những lợi thế lớn nhất của Uji chính là lịch sử. Trà được đưa vào Nhật Bản từ Trung Quốc trong thời kỳ Kamakura và dần phát triển tại khu vực Kyoto. Uji trở thành một trong những vùng trồng trà quan trọng và gắn bó chặt chẽ với sự phát triển của matcha cũng như văn hóa trà đạo.

Đặc biệt trong thời kỳ Edo, Uji matcha được xem là sản phẩm trà cao cấp và từng được cung cấp cho tầng lớp tướng quân, lãnh chúa. Trà Uji vì thế dần hình thành danh tiếng như một thương hiệu trà thượng hạng.

Mối liên hệ giữa Uji và chanoyu – trà đạo Nhật Bản tiếp tục củng cố vị thế của vùng trà này. Khi văn hóa trà đạo phát triển, matcha Uji trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm thưởng trà truyền thống.

Điều kiện tự nhiên đặc biệt của vùng Uji

Danh tiếng của Uji không chỉ đến từ lịch sử. Uji nằm ở phía nam Kyoto, tại khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây trà. Theo Kyoto Prefectural Tea Industry Chamber, khu vực này có chênh lệch nhiệt độ tương đối lớn, đất phù hợp và lượng mưa vừa phải, tạo điều kiện cho việc phát triển trà chất lượng cao.

Đặc biệt, hệ thống sông Uji và Kizu cùng địa hình của khu vực góp phần tạo nên những vùng đất phù hợp cho cây trà. Chính sự kết hợp giữa khí hậu, thổ nhưỡng và địa hình đã giúp Uji phát triển thành một vùng trà quan trọng của Kyoto.

Kỹ thuật che phủ – yếu tố quan trọng tạo nên vị umami

Một trong những điểm đáng chú ý của matcha Uji là kỹ thuật che phủ trước khi thu hoạch.

Các trà trường được che bằng vật liệu chuyên dụng trong một khoảng thời gian nhất định trước khi hái. Việc hạn chế ánh sáng trực tiếp giúp làm chậm quá trình chuyển hóa một số hợp chất trong lá trà, góp phần duy trì lượng theanine và hạn chế sự gia tăng của cảm giác đắng, chát.

Đây cũng là một trong những lý do các loại trà được che phủ như tencha có thể tạo nên profile vị umami rõ, hậu vị sâu và cảm giác mềm mại.

Tại Uji, một số khu vực vẫn duy trì phương pháp hái thủ công. Lá non được lựa chọn cẩn thận, hạn chế phần lá già và cành lẫn vào nguyên liệu.

Sau thu hoạch, tencha được hấp, sấy, loại bỏ gân và cuống rồi nghiền thành bột mịn. Đây là quá trình đòi hỏi thời gian và sự kiểm soát chặt chẽ để tạo ra matcha có chất lượng ổn định.

Những giống trà làm nên danh tiếng Uji matcha

Một điểm thú vị của Uji là vùng này không chỉ nổi tiếng với một giống trà duy nhất. Một số giống tencha được biết đến tại Kyoto gồm Asahi, Uji Hikari và Samidori. Đây đều là những giống được lựa chọn và phát triển phù hợp với định hướng sản xuất trà chất lượng cao của khu vực.

1. Asahi – giống trà nổi tiếng dành cho tencha

Asahi là một trong những giống trà tiêu biểu của Kyoto, có nguồn gốc từ việc tuyển chọn giống trà bản địa Uji. Cây có lá non màu xanh tươi, lá tương đối lớn và mỏng. Theo Hiệp hội Công nghiệp Trà tỉnh Kyoto, Asahi được đánh giá đặc biệt xuất sắc khi chế biến thành tencha và thường được sử dụng cho các loại trà tham gia những cuộc thi, triển lãm trà.

Khi được chăm sóc và che phủ đúng kỹ thuật, Asahi có thể tạo nên nền vị phù hợp với những dòng matcha cao cấp, đặc biệt là matcha dùng để thưởng trà.

2. Samidori – màu sắc đẹp, hương vị nổi bật

Samidori cũng là một giống trà được tuyển chọn từ giống bản địa Uji. Điểm đáng chú ý của giống này là cây có dáng khá thẳng, thuận lợi cho việc hái thủ công. Lá non có màu xanh nhạt, bóng và tươi.

Đối với tencha, Samidori được đánh giá cao về màu sắc và hương vị, vì vậy đây là một trong những giống thường được nhắc đến khi nói về matcha Kyoto chất lượng cao.

3. Uji Hikari – giống trà đặc trưng của Kyoto

Uji Hikari là giống được phát triển bởi Viện Nghiên cứu Công nghiệp Trà Kyoto. Lá non tương đối nhỏ, mỏng và có hình dáng tinh tế.

Khi chế biến thành tencha, Uji Hikari có đặc điểm lá mềm, hình dáng đồng đều, màu sắc sáng và khả năng lên màu tốt. Đây là một trong những giống đặc biệt đáng chú ý khi tìm hiểu về các dòng matcha cao cấp của Kyoto.

Matcha Uji khác gì Yame, Nishio và Shizuoka?

Nhật Bản có nhiều vùng sản xuất trà nổi tiếng và mỗi vùng đều có thế mạnh riêng.

Yame thuộc Fukuoka nổi tiếng với các loại trà có độ umami và vị ngọt sâu. Nishio của Aichi là một trong những vùng matcha nổi tiếng lâu đời; matcha Nishio được mô tả có màu xanh nổi bật, vị mềm mại và umami kéo dài.

Trong khi đó, Shizuoka là một trong những trung tâm sản xuất trà lớn của Nhật Bản.

Do đó, sẽ không chính xác nếu nói Uji “tốt nhất” tuyệt đối. Điểm khác biệt của Uji nằm nhiều ở lịch sử, văn hóa trà đạo, hệ thống sản xuất tencha và danh tiếng lâu đời của vùng.

Chính sự kết hợp này giúp Uji trở thành một trong những cái tên tiêu biểu nhất khi nhắc đến matcha Nhật Bản.

Vì sao matcha Uji thường xuất hiện ở phân khúc cao cấp?

Một sản phẩm matcha cao cấp không chỉ phụ thuộc vào địa danh.

Chất lượng cuối cùng còn chịu ảnh hưởng bởi giống trà, thời điểm thu hoạch, mức độ che phủ, phương pháp hái, xử lý tencha, cách nghiền và bảo quản.

Đối với những dòng matcha hướng đến trà đạo hoặc trải nghiệm thưởng trà cao cấp, việc kiểm soát từng công đoạn đặc biệt quan trọng.

Bên cạnh đó, danh tiếng được tích lũy qua nhiều thế kỷ cũng tạo nên giá trị thương hiệu cho Uji. Từ một vùng trà gắn với tầng lớp quyền quý và trà đạo, Uji ngày nay tiếp tục được biết đến rộng rãi tại Nhật Bản và thị trường quốc tế.

Matcha Uji – nơi truyền thống gặp gỡ trải nghiệm hiện đại

Sức hút của matcha Uji không đến từ một lời quảng cáo đơn giản rằng đây là “matcha ngon nhất Nhật Bản”.

Đó là kết quả của một lịch sử trà lâu đời, điều kiện tự nhiên thuận lợi, kỹ thuật che phủ, hệ thống giống trà phong phú và đặc biệt là mối liên hệ sâu sắc với văn hóa trà đạo Nhật Bản.

Ngày nay, matcha không còn chỉ xuất hiện trong chawan của trà thất. Matcha Uji đã bước vào thế giới hiện đại qua latte, dessert, bánh ngọt và nhiều sản phẩm F&B khác.

Đó cũng chính là điểm thú vị của matcha Nhật Bản: một nguyên liệu mang hàng trăm năm truyền thống nhưng vẫn có khả năng thích nghi với khẩu vị và xu hướng thưởng thức của thế hệ mới.

Tại JFJ Việt Nam, matcha Nhật Bản được tuyển chọn từ những vùng trà nổi tiếng như Uji, Yame và Shizuoka, phù hợp cho cả thưởng trà, pha matcha latte và ứng dụng F&B.

Nếu bạn đang tìm nguồn matcha Nhật Bản sỉ/lẻ cho quán cà phê, nhà hàng hoặc thương hiệu đồ uống, JFJ Việt Nam có nhiều dòng matcha với profile hương vị và phân khúc khác nhau để lựa chọn.

JFJ Việt Nam – Matcha Nhật Bản, từ vùng trà đến trải nghiệm trong từng tách matcha.