Nhắc đến văn hóa Nhật Bản, nhiều người thường nghĩ đến hoa anh đào, kimono, trà đạo hay những lễ hội mùa hè rực rỡ. Tuy nhiên, bên cạnh vẻ đẹp náo nhiệt của các lễ hội truyền thống, Nhật Bản còn có một dịp đặc biệt mang màu sắc sâu lắng hơn – lễ hội Obon Nhật Bản.

Obon là thời điểm người Nhật tưởng nhớ những người thân đã khuất, trở về quê hương, thăm viếng phần mộ tổ tiên và dành thời gian sum họp cùng gia đình. Đây không chỉ là một nghi lễ mang màu sắc tôn giáo mà còn trở thành một phần quan trọng trong đời sống và văn hóa gia đình Nhật Bản.

Lễ hội Obon Nhật Bản là gì?

Obon (お盆) là một dịp tưởng niệm tổ tiên có nguồn gốc gắn với Phật giáo. Theo quan niệm truyền thống, vào thời gian Obon, linh hồn của những người đã khuất được tin rằng sẽ trở về thăm gia đình và người thân trong thế giới hiện tại.

Vì vậy, đây là khoảng thời gian người Nhật chuẩn bị đón những người thân đã khuất trở về, tưởng nhớ họ và sau đó tiễn đưa họ trở lại thế giới bên kia.

Theo Japan Search thuộc Thư viện Quốc hội Nhật Bản, Obon là một nghi lễ tưởng niệm tổ tiên và có nguồn gốc liên quan đến câu chuyện về Mokuren – một đệ tử của Đức Phật. Câu chuyện này góp phần hình thành ý nghĩa tưởng nhớ người đã khuất trong truyền thống Obon.

Ngày nay, Obon không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ tôn giáo mà còn trở thành dịp để các thành viên trong gia đình trở về quê, gặp gỡ người thân và cùng nhau duy trì những phong tục truyền thống.

Lễ Obon Nhật Bản diễn ra vào thời gian nào?

Thời gian tổ chức Obon có sự khác biệt tùy từng khu vực. Phổ biến nhất tại nhiều nơi ở Nhật Bản là khoảng ngày 13–16 tháng 8.

Theo Cơ quan Du lịch Nhật Bản (JNTO), Obon thường diễn ra vào khoảng giữa tháng 8 và là một trong những thời điểm quan trọng để các gia đình đoàn tụ, trở về quê nhà và tham gia các hoạt động cộng đồng.

Tuy nhiên, không phải tất cả các địa phương đều tổ chức Obon cùng một thời điểm. Một số khu vực vẫn duy trì cách tính theo lịch cũ và tổ chức vào tháng 7. Okinawa cũng có truyền thống Obon theo lịch âm nên thời gian có thể khác với phần lớn Nhật Bản.

Đặc biệt, Obon không phải là một ngày nghỉ lễ quốc gia theo nghĩa pháp lý, nhưng nhiều công ty và người lao động thường nghỉ vào khoảng thời gian này. Chính vì vậy, Obon trở thành một trong những mùa cao điểm đi lại lớn tại Nhật Bản.

Ý nghĩa của lễ hội Obon đối với người Nhật

Điều làm nên nét đặc biệt của Obon chính là ý nghĩa “trở về”. Đối với nhiều người Nhật, đây là thời điểm trở về quê hương, trở về với gia đình và cũng là dịp hướng về cội nguồn.

Trong cuộc sống hiện đại, khi công việc và học tập khiến các thành viên trong gia đình sống ở những thành phố khác nhau, Obon tạo ra một khoảng thời gian để mọi người gặp lại nhau.

Bên cạnh đó, việc thăm mộ, dâng lễ vật và tưởng nhớ người đã khuất cũng thể hiện sự trân trọng đối với các thế hệ đi trước. Có thể nói, Obon là sự kết hợp giữa tưởng niệm – gia đình – truyền thống – cộng đồng, tạo nên một nét văn hóa rất riêng của Nhật Bản.

Những phong tục đặc trưng trong lễ Obon

Mukaebi – lửa đón tổ tiên

Một trong những phong tục nổi bật của Obon là Mukaebi, tức “lửa đón”. Vào thời điểm bắt đầu Obon, người dân ở một số khu vực thắp lửa để được xem như tín hiệu dẫn đường, giúp linh hồn tổ tiên tìm đường trở về nhà.

Phong tục này thể hiện quan niệm rằng những người đã khuất sẽ trở về với gia đình trong những ngày Obon.

Thăm viếng và dọn dẹp phần mộ

Trước hoặc trong dịp Obon, nhiều gia đình dành thời gian chăm sóc và thăm viếng mộ tổ tiên. Mộ phần được làm sạch, hoa và các lễ vật được chuẩn bị để thể hiện lòng thành kính.

Đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình cùng nhau thực hiện những nghi thức truyền thống và kể lại câu chuyện về những người thân đã qua đời cho thế hệ trẻ.

 Dâng lễ vật

Trong Obon, một số gia đình chuẩn bị thức ăn, hoa và các lễ vật để tưởng nhớ tổ tiên.

Các phong tục cụ thể có thể khác nhau tùy vùng miền, gia đình và truyền thống địa phương. Chính sự đa dạng này tạo nên một bức tranh Obon phong phú trên khắp Nhật Bản.

Okuribi – lửa tiễn tổ tiên

Nếu Mukaebi mang ý nghĩa đón những người đã khuất trở về thì Okuribi mang ý nghĩa tiễn họ trở lại thế giới bên kia.

Ngày 16 tháng 8 thường được xem là thời điểm kết thúc Obon ở nhiều khu vực. Những ngọn lửa tiễn được thắp lên như một lời tiễn biệt.

Một trong những nghi lễ nổi tiếng nhất là Gozan Okuribi tại Kyoto, khi những ngọn lửa lớn được thắp trên các ngọn núi xung quanh thành phố để đánh dấu sự kết thúc của Obon.

Bon Odori – điệu múa đặc trưng của Obon

Nhắc đến lễ hội Obon Nhật Bản mà bỏ qua Bon Odori thì quả là một thiếu sót. Bon Odori là các điệu múa dân gian được tổ chức trong dịp Obon. Người dân thường mặc yukata, tập trung quanh khu vực sân khấu hoặc tháp biểu diễn và cùng nhau thực hiện những động tác múa theo nhạc.

Điều thú vị là Bon Odori không chỉ dành cho những người biểu diễn chuyên nghiệp. Ở nhiều nơi, du khách và người mới tham gia cũng có thể hòa vào vòng múa bằng cách quan sát và làm theo những người xung quanh.

Ví dụ, Gujo Odori ở tỉnh Gifu là một lễ hội múa nổi tiếng có lịch sử khoảng 400 năm và đạt cao điểm vào giữa tháng 8, trùng với thời gian Obon. Người tham gia thường mặc yukata và cùng hòa mình vào các điệu múa truyền thống.

Toro Nagashi – những chiếc đèn lồng trên mặt nước

Một hình ảnh đặc trưng khác thường được nhắc đến khi nói về Obon là Toro Nagashi – phong tục thả những chiếc đèn lồng phát sáng trên sông hoặc mặt nước.

Những ánh đèn trôi trong đêm tạo nên khung cảnh vừa đẹp vừa lắng đọng. Về ý nghĩa truyền thống, hoạt động này gắn với việc tiễn đưa linh hồn người đã khuất sau những ngày trở về thăm gia đình.

Tuy nhiên, không phải địa phương nào ở Nhật cũng tổ chức Toro Nagashi giống nhau. Mỗi vùng có thể có cách thực hiện và nghi thức riêng.

Obon khác gì với những lễ hội mùa hè Nhật Bản?

Nhật Bản có rất nhiều matsuri – lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm. Nhiều lễ hội mùa hè thường gắn với pháo hoa, âm nhạc, các gian hàng ẩm thực và hoạt động cộng đồng.

Trong khi đó, Obon có một chiều sâu văn hóa khác. Đây vừa là thời điểm tưởng nhớ tổ tiên, vừa là dịp gia đình đoàn tụ. Những hoạt động như thăm mộ, dâng lễ vật, Bon Odori hay thắp lửa đón – tiễn đều xoay quanh chủ đề kết nối giữa người đang sống với những thế hệ đi trước.

Vì vậy, dù không khí Obon ở nhiều nơi vẫn rất vui tươi, đặc biệt tại các lễ hội Bon Odori, phía sau đó vẫn là câu chuyện về gia đình và cội nguồn.

Obon – nét đẹp truyền thống vẫn được gìn giữ

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ hội Obon Nhật Bản vẫn giữ được vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa.

Đó không chỉ là một dịp nghỉ hè hay mùa cao điểm du lịch. Với nhiều người Nhật, Obon là thời điểm để trở về nhà, gặp lại người thân, tưởng nhớ tổ tiên và tiếp tục truyền lại những phong tục của gia đình cho thế hệ sau.

Từ những ngọn lửa Mukaebi, Okuribi, những phần mộ được chăm sóc cẩn thận cho đến vòng múa Bon Odori rộn ràng, tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa vừa trang nghiêm vừa gần gũi.Và có lẽ chính sự cân bằng ấy đã giúp Obon tồn tại qua nhiều thế hệ.

Qua những câu chuyện như lễ hội Obon, trà đạo, văn hóa Nhật Bản và nghệ thuật thưởng trà, JFJ Việt Nam mong muốn mang đến cho người yêu matcha tại Việt Nam không chỉ một sản phẩm chất lượng mà còn thêm một góc nhìn thú vị về văn hóa Nhật.

Bạn đã từng biết đến lễ hội Obon Nhật Bản chưa? Hãy cùng JFJ Việt Nam khám phá thêm những câu chuyện thú vị phía sau nền văn hóa Nhật Bản – và thưởng thức một chén matcha thật chậm để cảm nhận trọn vẹn từng khoảnh khắc.